باب سيوم : در شناخت طبع كه آن را هوى نيز گويند ، طبع قوتيست در آدمى كه به آن قوت ، بعضى چيزها را موافق و ملايم خود مىشمرد ، و بعضى را منافى و ناملايم مىداند . خواه آن چيز ، ملايم يا ناملايم باشد در واقع يا نه ، و خواه سودمند باشد او را يا نه ، يا زيان رساند او را يا نه . پس آنچه را ملايم شمرد ، سعى كند در نزديك كردن آن به خود ، و خواستن آن را شهوت گويند ، و آنچه را منافى داند سعى كند در دور كردن آن از خود ، و نخواستن آن را غضب خوانند . پس اگر ارتكاب آن امر خلاف ، مقتضاى عقل و شرع [ شرع مقدم و عقل مؤخر ] باشد از راه وسوسه شيطان به وهم و خيال مدد جويد ، يا به مكر و حيله و تكبر و عدوان متوسل شود تا بر عقل و شرع غالب شود ، و صاحبش را از فرمان ايشان بيرون آورد . شيطان اگر چه بر انسان بالاستقلال حكم نمىتواند كرد تا او را يكى از حكام بايد شمرد ، ليكن به اغواء ، ملايم را در نظر هوى ناملايم و ناملايم را ملايم مىنمايد و هوى حكم مىكند . * * *